دستگاه گوارش انسان

دستگاه گوارش لوله پر پیچ­و­خمی است که از دهان شروع شده و به مقعد ختم می­شود. مواد غذایی در هر یک از قسمت­های این دستگاه تحت تأثیر عوامل فیزیکی و شیمیایی قرار می­گیرند تا هضم شوند (یعنی به مواد قابل جذب برای بدن تبدیل شوند) و بعد مواد هضم شده در داخل دستگاه گوارش جذب می­شوند تا بعداً به مصرف سلول­های بدن برسند. مواد غیر قابل جذب نیز از طریق دستگاه گوارش دفع می­شوند


قسمت­های مختلف دستگاه گوارش شامل: دهان، حلق، مری، معده، روده­ی کوچک (روده­ی باریک)، روده­ی بزرگ (کولون)، روده مستقیم (رکتوم)، کبد، کیسه صفرا و لوزالمعده (پانکراس) هستند.

 

دهان

سطح داخلی دهان از مخاط پوشیده شده­است. غدد بزاقی داخل دهان، ترشحات خود را به دهان می­ریزند و به هضم غذا کمک می­کنند.

دندان­ها

دندان­ها قسمتی از دستگاه جونده را تشکیل داده و در حفره دهان قرار گرفته­اند.

زبان

 

 

زبان عضوی ماهیچه­ای است. زبان از 17 عضله تشکیل شده که در جهات مختلف قرار گرفته­اند و به همین جهت زبان می­تواند به هر شکلی درآید و به هر طرفی حرکت کند.

وظایف زبان

زبان غذا را بین دندان­ها می­راند و لقمه را به طرف حلق و مری حرکت می­دهد. زبان در حرف زندن هم نقش دارد و بالأخره زبان عضو چشیدن است. مزه تلخی در جلوی زبان، مزه­های شوری و ترشی در دو طرف زبان و مزه شیرینی در عقب زبان حس می­شوند. حس زبان بسیار دقیق است. مخاط زبان می­تواند ریگ بسیار کوچکی را در غذا و یا تیغ بسیار خردی را در گوشت ماهی لمس کند.

غدد بزاقی

غدد بزاقی شامل دو غده بناگوشی (پاروئید)، دو غده زیر فکی و دو غده زیر زبانی است. غده بناگوشی بزرگ­تر از سایر غدد است و جلوی گوش و در بین عضلات صورت قرار گرفته است. ترشحات غدد بناگوشی از طریق مجرای غده بناگوشی در مقابل دندان دوم آسیاب بزرگ فک به داخل دهان می­ریزد. مجاری غدد زیر فکی و زیر زبانی در زیر زبان باز می­شوند.

کام

کام سقف خود دهان را تشکیل می­دهد و دارای یک قسمت استخوانی و یک قسمت نرم است. قسمت نرم در قسمت عقب قرار گرفته و وسط آن زبان کوچک وجود دارد.

حلق

حلق به دنبال دهان قرار گرفته. حلق مانند یک راه عبور برای انتقال غذا از دهان به مری است.

مری

مری لوله­ای است عضلانی به طول 25 سانتی­متر و قطر 1.5 سانتی­متر که از حلق شروع شده و به معده ختم می­شود. دیواره مری از دو لایه عضلانی درست شده. لایه خارجی دارای رشته های عضلانی طولی است و لایه داخلی آن دارای رشته­های عضلانی حلقوی است. دیواره مری قابل گشاد شدن است. انقباض عضلات مری باعث ایجاد حرکات دودی شکل در مری می­شود که لقمه غذا را از حلق به معده می­رساند. عضله دریچه پایین مری مانع از بازگشت مجدد غذا از معده به مری می­شود.

معده

معده کیسه­ای است عضلانی که سطح داخلی آن به وسیله مخاط پوشیده شده. عضلات دیواره معده از سه لایه عضلانی طولی، حلقوی و مایل تشکیل شده است. عضلات معده باعث حرکت آن می­شوند. معده از بالا به مری و از پایین به روده باریک می­رسد. به علت وجود شیره معده و حرکات معده، غذا در داخل معده هضم می­شود.

مخاط معده فرورفتگی-ها و برجستگی­های کوچکی دارد که در عمق فرورفتگی­ها غدد کوچکی قرار گرفته­اند که شیره معده را ترشح می­کنند. ظرفیت معده یک تا یک و نیم لیتر است.

بعد از این که غذا به ماده قابل جذب تبدیل شد، از معده وارد روده باریک می­شود.

روده کوچک (روده باریک)

روده باریک حدود هفت متر طول دارد. جدار روده در داخل توسط مخاط پوشیده شده و دارای چین­های حلقه­ای شکل است. تمامی سطح مخاط روده با برجستگی­های ریزی پوشیده شده که جذب مواد غذایی را امکان­پذیر می­سازد. مواد غذایی هضم شده و مورد نیاز بدن از روده باریک جذب شده و از طریق خون به قسمت­های مختلف بدن می­رسد تا غذای کافی برای کارکرد مناسب اعضای بدن را فراهم کند.

روده بزرگ (کولون)

طول روده بزرگ حدود یک­و­نیم­متر است. روده بزرگ دور تا دور شکم را فراگرفته و روده­ی­باریک در وسط آن قرار دارد. روده­­ی­بزرگ از سه قسمت به نام کولون صعودی، کولون عرضی و کولون نزولی تشکیل شده. کولون صعودی به دنبال روده­ی کوچک است ودر طرف راست شکم به سمت بالا می­آید. کولون نزولی در طرف چپ شکم به سمت پایین می­آید. بین کولون صعودی و کولون نزولی، کولون عرضی قرار گرفته است. وظیفه کولون بزرگ جذب آب و دفع مواد غیرقابل جذب است.

روده مستقیم (رکتوم)

قسمت انتهایی روده بزرگ است که طول آن 12 تا 15 سانتی­متر است. روده مستقیم در انتها به مقعد ختم می­شود. مواد دفعی از طریق مقعد دفع می­شود.